Metaanaliza: leczenie zespołu jelita drażliwego

• Autorzy, typy publikacji, data wydania, wydawca

  Autorami publikacji są D. Lesbros-Pantoflickova, P. Michetti, M. Fried, C. Beglinger oraz A. L. Blum. Artykuł opublikowano w grudniu 2004 roku w czasopiśmie Aliment Pharmacol Ther. Rodzaje publikacji obejmują artykuł w czasopiśmie (Journal Article), metaanalizę (Meta-Analysis) oraz badanie wsparte środkami rządu innego niż amerykański (Research Support, Non-U.S. Gov't).

• Tematyka Pracy

  Przedmiotem analizy jest ocena terapii dostępnych w leczeniu zespołu jelita drażliwego (irritable bowel syndrome). W artykule porównano działanie kilku klas leków i sprawdzono, w jakim stopniu ich skuteczność zmienia się po uwzględnieniu jakości pierwotnych badań.

• Cel Badania

  Celem badania było ustalenie, które terapie można uznać za skuteczne u chorych z zespołem jelita drażliwego. Autorzy dążyli także do opracowania zaleceń konsensusu dla poszczególnych leków, z uwzględnieniem dominującego obrazu klinicznego.

• Ramy Badania

  Analizą objęto 51 podwójnie ślepych prób klinicznych wybranych z dostępnego piśmiennictwa. Autorzy publikacji to D. Lesbros-Pantoflickova, P. Michetti, M. Fried, C. Beglinger oraz A. L. Blum. Rok publikacji to 2004, a czasopismo, w którym ukazał się artykuł, to Aliment Pharmacol Ther.

• Podsumowanie Wyników

  Dane wskazują, że skuteczność błonnika w łagodzeniu globalnych objawów zespołu jelita drażliwego okazała się zależna od jakości włączonych badań. Iloraz szans dla wszystkich prób wynosił 1,9, ale po wykluczeniu prac niskiej jakości spadł do 1,4 i przestał być istotny statystycznie. Leki przeciwdepresyjne działały zarówno w całym zbiorze (OR 2,6), jak i po odrzuceniu słabszych prób (OR 1,9), co wyróżnia tę grupę na tle innych interwencji.

  Nie sposób nie zauważyć, że alosetron i tegaserod przynosiły istotną poprawę wyłącznie u kobiet. Dla alosetronu OR wynosił 2,2, a dla tegaserodu 1,4. Artykuł podkreśla, że po wykluczeniu badań niskiej jakości korzystny efekt wszystkich leków rozkurczowych (antispasmodics) utrzymał się tylko dla bromku otylonium (octylonium bromide). Wniosek oparto na dwóch próbach, co osłabia jego moc.

• Metoda Badawcza

  W metaanalizie uwzględniono 51 podwójnie ślepych prób klinicznych oceniających leki zwiększające objętość mas kałowych (bulking agents), leki prokinetyczne (prokinetics), leki rozkurczowe (antispasmodics), alosetron, tegaserod oraz leki przeciwdepresyjne. Jakość każdej próby oceniano na 5-punktowej skali. Metaanalizy przeprowadzono osobno dla wszystkich badań oraz dla badań zaklasyfikowanych jako wysokiej jakości. Efekt terapeutyczny mierzono jako złagodzenie globalnych objawów zespołu jelita drażliwego i wyrażano za pomocą ilorazu szans (odds ratio, OR) z 95-procentowym przedziałem ufności. Analizy wrażliwości powtarzano po wykluczeniu prób niskiej jakości, aby sprawdzić stabilność otrzymanych rezultatów. Abstrakt nie zawiera informacji o łącznej liczbie uczestników, charakterystyce chorych ani czasie trwania obserwacji.

• Wady Metodologiczne

  Warto wspomnieć o pewnych ograniczeniach zaprezentowanej metaanalizy. Skuteczność błonnika „została utracona po wykluczeniu badań niskiej jakości”. Drobnym zastrzeżeniem jest fakt, że dla leków rozkurczowych „poprawa utrzymała się wyłącznie dla bromku otylonium, na podstawie tylko dwóch badań”. Autorzy zauważają, że dowody dla leków zwiększających objętość mas kałowych w zaparciach są słabe. Wyniki tegaserodu i alosetronu dotyczą wyłącznie kobiet.

• Aplikacja Wyników

  Pierwsze praktyczne zastosowanie dotyczy codziennej pracy lekarzy, ponieważ wyniki pozwalają precyzyjniej dobierać lek do podtypu zespołu jelita drażliwego. Tegaserod można proponować kobietom z zaparciami, alosetron kobietom z ciężką postacią biegunkową, a loperamid pacjentom z bezbolesną biegunką. Drugie zastosowanie wiąże się z metodyką planowania przyszłych przeglądów i wytycznych, gdyż wykazano, że pomijanie oceny jakości pierwotnych prób może prowadzić do zawyżonej oceny skuteczności.

• Pytania do Dyskusji

  Czy bromek otylonium rzeczywiście zasługuje na wyróżnienie wśród leków rozkurczowych, skoro dowód jego skuteczności po wykluczeniu badań niskiej jakości pochodzi tylko z dwóch prób?

  Jeśli skuteczność błonnika po wykluczeniu badań niskiej jakości spadła do poziomu nieistotnego statystycznie (P = 0,06), to czy powinien on pozostać w rekomendacjach dla pacjentów z zaparciami?

  Skoro alosetron i tegaserod wykazały działanie wyłącznie u kobiet, to czy w kolejnych analizach należy planować odrębne oceny skuteczności dla każdej płci jako standard postępowania?

  Jakie znaczenie dla praktyki ma obserwacja, że leki przeciwdepresyjne zachowują skuteczność po wykluczeniu badań niskiej jakości, podczas gdy inne grupy leków tracą istotność statystyczną?

  Czy medycyna oparta na dowodach może formułować stanowcze zalecenia konsensusu, gdy istotność kluczowych efektów zależy od włączenia lub wykluczenia części badań pierwotnych?

Materiał ten powstał tylko na podstawie dostępnego abstraktu z badania.