Objawy depresyjne a diety wegetariańskie: wyniki kohorty Constances

• Autorzy, PublicationTypes, publicationDate, publisherName. Autorzy: Joane Matta, Sébastien Czernichow, Emmanuelle Kesse-Guyot i in. Typ publikacji: artykuł w czasopiśmie naukowym (Journal Article). Data publikacji: 6 listopada 2018 roku. Wydawca: Nutrients.

• @ Tematyka Pracy. Głównym zagadnieniem jest związek między objawami depresyjnymi a stosowaniem diet wegetariańskich, w tym diety pesco-wegetariańskiej (obejmującej ryby), lakto-owo-wegetariańskiej (dopuszczającej nabiał i jaja) oraz wegańskiej. Autorzy sprawdzają, czy obserwowana zależność wynika z wykluczenia produktów zwierzęcych, czy też z szerszej tendencji do eliminowania różnych grup żywności.

• Kierunek Eksploracji. Celem badania było ustalenie, czy objawy depresyjne są związane z dietami wegetariańskimi po uwzględnieniu potencjalnych czynników zakłócających. Pytanie badawcze dotyczyło tego, czy ewentualny związek można przypisać wykluczeniu konkretnych produktów zwierzęcych, czy raczej ogólnemu eliminowaniu różnych grup pokarmowych z codziennego jadłospisu.

• Informacje Ogólne. W pracy autorstwa Joane Matta i współpracowników, opublikowanej w 2018 roku w czasopiśmie Nutrients, przeanalizowano dane pochodzące z populacyjnej kohorty Constances. Rodzaj badania to analiza przekrojowa (cross-sectional), a więc dane zbierano w jednym punkcie czasowym, bez obserwacji uczestników w dłuższym okresie.

• Obserwacje Badaczy. Wyniki przeglądu sugerują, że objawy depresyjne częściej występowały u osób na diecie lakto-owo-wegetariańskiej (lacto-ovo-vegetarian) oraz u osób na diecie pesco-wegetariańskiej w porównaniu z osobami na diecie wszystkożernej. Wskaźnik szans (odds ratio) wyniósł odpowiednio 1,36 (95% przedział ufności 1,09–1,70) i 1,43 (95% przedział ufności 1,19–1,72). Zależność była wyraźniejsza przy niskim spożyciu roślin strączkowych (p dla interakcji <0,0001), co może świadczyć o roli, jaką ten składnik diety odgrywa w zdrowiu psychicznym. Nie sposób nie zauważyć, że ryzyko objawów depresyjnych narastało wraz z liczbą wykluczonych grup pokarmowych (p dla trendu <0,0001). Podobny związek zaobserwowano przy wykluczeniu mięsa (OR 1,37; 95% CI 1,24–1,52), ryb (OR 1,40; 95% CI 1,31–1,50) oraz warzyw (OR 1,71; 95% CI 1,49–1,97).

• Sposób Przeprowadzenia. Analizą objęto 90 380 osób z populacyjnej kohorty Constances, a dane pochodziły z badania przekrojowego. Uczestnicy wypełniali kwestionariusz częstotliwości spożycia żywności, na podstawie którego określano typ diety: wszystkożerną, pesco-wegetariańską, lakto-owo-wegetariańską lub wegańską. Objawy depresyjne oceniano za pomocą (CES-D) kwestionariusza objawów depresji, przyjmując punkt odcięcia wynoszący 19. W analizach statystycznych zastosowano regresję logistyczną, kontrolując takie zmienne, jak dane socjodemograficzne, spożycie innych produktów, alkohol i tytoń, aktywność fizyczną oraz wskaźniki związane ze zdrowiem. Dodatkowo przeprowadzono analizy specyficzności, w których sprawdzano wpływ wykluczenia poszczególnych grup pokarmowych na uzyskane zależności.

• Uwagi Krytyczne. W samym abstrakcie nie wymieniono wprost ograniczeń przeprowadzonego badania, ale biorąc pod uwagę jego przekrojowy charakter, nie można na jego podstawie wnioskować o kierunku zależności przyczynowej. Ograniczenia są zrozumiałe ze względu na zastosowanie kwestionariuszy do oceny diety i nastroju, co zawsze wiąże się z ryzykiem błędów pamięciowych. Już na wstępie autorzy zauważają, że "The association between depressive symptoms and vegetarian diets is controversial". Kluczowy wniosek, że "Depressive symptoms are associated with the exclusion of any food group from the diet, including but not restricted to animal products", został sformułowany ostrożnie. W kontekście warunków badania należy pamiętać, że deklarowana dieta wegetariańska może współwystępować z innymi cechami stylu życia, które uwzględniono w analizach.

• Konsekwencje Praktyczne. Wyraźnie widać, że dla praktyka klinicznego istotne jest zwrócenie uwagi na objawy depresyjne u osób deklarujących jakiekolwiek restrykcyjne diety, nie tylko wegetariańskie. Po pierwsze, w opiece psychiatrycznej można uwzględnić monitoring nastroju pacjentów rozpoczynających dietę eliminacyjną. Po drugie, w poradnictwie dietetycznym warto kłaść nacisk na utrzymanie w jadłospisie odpowiedniej ilości roślin strączkowych, ponieważ ich niskie spożycie wyraźnie nasilało obserwowany związek z objawami depresyjnymi.

• Pytania Badawcze. 1. Jak dokładnie należy interpretować fakt, że wykluczenie warzyw, a nie tylko mięsa czy ryb, dawało najwyższy wskaźnik szans OR 1,71? 2. Czy zastosowany próg 19 punktów w skali CES-D, służącej do wykrywania objawów depresyjnych, jest optymalny w populacji osób dorosłych bez rozpoznanej depresji? 3. Czy zależność między liczbą wykluczonych grup pokarmowych a nasileniem objawów depresyjnych może odzwierciedlać wpływ samej depresji na zachowania żywieniowe, a nie odwrotnie? 4. Jak odróżnić kulturowo uwarunkowany, zdrowy model diety roślinnej od ryzykownego dla zdrowia psychicznego eliminowania kolejnych składników pożywienia?

Dane do podsumowania wzięto ze streszczenia.