Zastąpienie nasyconych kwasów tłuszczowych jednonienasyconymi a wrażliwość na insulinę: badanie KANWU

• Autorzy: B. Vessby, M. Uusitupa, K. Hermansen, G. Riccardi, A. A. Rivellese, L. C. Tapsell i in. Publikacja pochodzi z czasopisma Diabetologia, marzec 2001. Typy publikacji: badanie kliniczne, artykuł w czasopiśmie, badanie wieloośrodkowe, randomizowane badanie kontrolowane oraz badanie wspierane przez instytucje rządowe spoza USA.

• Temat Badań

  Tematem publikacji jest znaczenie ilości i jakości tłuszczu w diecie dla rozwoju insulinooporności (insulin resistance) i związanych z nią zaburzeń metabolicznych. Autorzy wychodzą z założenia, że rodzaj kwasów tłuszczowych, które spożywamy, może wpływać na pracę insuliny. Szczególnie ciekawy wydaje się fakt, że skupiono się na samej jakości tłuszczu, a nie na jego całkowitej ilości.

• Cel Badania

  Głównym pytaniem badawczym było to, czy sama zmiana jakości tłuszczu w diecie potrafi zmienić działanie insuliny u ludzi. Badacze porównali dietę bogatą w nasycone kwasy tłuszczowe (SAFA) z dietą bogatą w jednonienasycone kwasy tłuszczowe (MUFA), oceniając wrażliwość na insulinę i wydzielanie tego hormonu. Przy okazji sprawdzono, czy dołożenie kwasów omega-3 w postaci oleju rybiego wpływa na te parametry.

• Profil Badania

  Publikacja autorstwa B. Vessby, M. Uusitupa, K. Hermansena i współpracowników ukazała się w czasopiśmie Diabetologia w marcu 2001 roku. To wieloośrodkowe, randomizowane badanie kontrolowane, w którym zastosowano przydział diet i suplementów. Abstrakt nie zawiera informacji o finansowaniu poza adnotacją, że badanie było wspierane ze środków spoza rządu USA.

• Efekty Badania

  Potwierdzono, że dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe istotnie pogarsza wrażliwość na insulinę – spadek wyniósł 10% (p = 0,03), podczas gdy dieta bogata w jednonienasycone kwasy tłuszczowe nie przyniosła istotnej zmiany (+2%, p nieistotne); różnica między tymi dietami osiągnęła p = 0,05. Wyraźnie widać, że zmiana proporcji tłuszczów bez zmiany kalorii potrafi wpłynąć na metabolizm glukozy. Wydzielanie insuliny nie zostało naruszone, a dodatek oleju rybiego (3,6 g kwasów omega-3 dziennie) nie zmieniał ani insulinowrażliwości, ani wydzielania insuliny. Korzystny efekt zastąpienia tłuszczów nasyconych jednonienasyconymi pojawił się tylko u osób z całkowitym spożyciem tłuszczu poniżej mediany, czyli poniżej 37% energii. W tej podgrupie wrażliwość na insulinę była o 12,5% niższa na diecie SAFA i o 8,8% wyższa na diecie MUFA (p = 0,03). W całej grupie dieta nasycona podniosła cholesterol LDL o 4,1% (p < 0,01), a dieta jednonienasycona obniżyła go o 5,2% (p < 0,001). Za to stężenie lipoproteiny (a) wzrosło na diecie MUFA o 12% (p < 0,001), co pokazuje, że zmiana jakości tłuszczu oddziałuje na różne elementy profilu lipidowego w odmienny sposób. Podsumowując, publikacja wskazuje, że zmniejszenie udziału nasyconych kwasów tłuszczowych na rzecz jednonienasyconych poprawia działanie insuliny, ale nie wpływa na jej wydzielanie i nie daje korzyści przy wysokim całkowitym spożyciu tłuszczu (powyżej 37% energii).

• Procedura Badawcza

  W badaniu KANWU uczestniczyły 162 zdrowe osoby, które losowo trafiły do grupy z dietą bogatą w nasycone kwasy tłuszczowe (SAFA) albo do grupy z dietą bogatą w jednonienasycone kwasy tłuszczowe (MUFA). Diety były kontrolowane i izoenergetyczne, czyli dostarczały tyle samo energii każdego dnia, co pozwala przypisać ewentualne różnice właśnie jakości tłuszczu; cały cykl żywieniowy trwał 3 miesiące. Wewnątrz każdej diety uczestnicy zostali jeszcze raz losowo przydzieleni do suplementacji olejem rybim w dawce 3,6 g kwasów omega-3 dziennie albo do placebo. Oceniano insulinowrażliwość, wydzielanie insuliny, cholesterol LDL i lipoproteinę (a). Abstrakt nie zawiera informacji na temat konkretnych narzędzi pomiarowych ani szczegółów analizy statystycznej. Porównania prowadzono w całej grupie oraz w podziale na osoby spożywające tłuszcz poniżej i powyżej mediany, która wyniosła 37% energii.

• Słabe Punkty Pracy

  Badanie ma następujące ograniczenia: uczestnicy byli zdrowi, okres obserwacji wyniósł 3 miesiące, a abstrakt nie zdradza szczegółów pomiarów ani analiz. Należy zauważyć, że korzystny efekt diety jednonienasyconej nie wystąpił u osób z dużym udziałem tłuszczu w diecie. Ograniczeniem jest również to, że autorzy piszą: „A beneficial impact of the fat quality on insulin sensitivity is not seen in individuals with a high fat intake (> 37E%)." W innym fragmencie dodają: „The favourable effects of substituting a monounsaturated fatty acid diet for a saturated fatty acid diet on insulin sensitivity were only seen at a total fat intake below median (37E%)."

• Wartość Aplikacyjna

  Najbardziej bezpośrednie zastosowanie praktyczne wyników pojawia się w poradnictwie dietetycznym: zdrowa osoba może poprawić wrażliwość na insulinę, ograniczając nasycone kwasy tłuszczowe na rzecz jednonienasyconych, o ile całkowite spożycie tłuszczu pozostaje umiarkowane (poniżej 37% energii). To prosty i optymistyczny przekaz dla osób, które chcą wesprzeć swój metabolizm bez radykalnego odchudzania.

• Kwestie Otwarte

  Czy u osób jedzących więcej niż 37% energii z tłuszczu trzeba szukać innych interwencji dietetycznych, skoro sama zmiana jakości tłuszczu im nie pomaga? Jak długo utrzymuje się poprawa insulinowrażliwości po przejściu na dietę bogatą w jednonienasycone kwasy tłuszczowe i czy wzrost stężenia lipoproteiny (a) niweluje część zysków z obniżenia cholesterolu? Dlaczego kwasy omega-3 w dawce 3,6 g dziennie nie zmieniły ani insulinowrażliwości, ani wydzielania insuliny? Wreszcie, co dla zdrowia metabolicznego jest ważniejsze – to, jakie tłuszcze wybieramy, czy to, ile ich łącznie zjadamy?

Na podstawie abstraktu.